انجمن شرکت های مشاور سرمایه گذاری و نظارت طرح ها

معماری زنجیره ارزش صنعت پتروشیمی

ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال
 

دکتر رضا پدیدار                                                                                                                                                                         

 رئیس کمیسیون انرژی و محیط‌زیست اتاق تهران

 

 

صنعت پتروشیمی با در اختیار داشتن توان صادراتی و باوجود ناهمواری‌های متعدد در نظام اقتصادی و اجرایی کشور، توانسته در بدترین شرایط اقتصادی و سیاستی سالانه بالغ بر ۱۰ تا ۱۲ میلیارد دلار درآمد ارزی نصیب کشور کند و با سهم ۳۲ درصدی از کل صادرات غیرنفتی در سال گذشته، بعد از صادرات نفت خام از اصلی‌ترین منابع ارزی کشور باشد.

همچنین این صنعت نقش بسیار مهمی در توسعه پایدار، ایجاد ارزش افزوده، بومی کردن فناوری، توسعه صنایع پایین‌دستی تکمیلی، ایجاد اشتغال و مواردی مشابه برعهده داشته و در صورتی که موتور این صنعت پویا به‌خوبی حرکت کند، باتوجه به برنامه‌ریزی‌های انجام شده و نیز مزایای این صنعت نظیر خوراک ارزان، دسترسی به آب‌های بین‌المللی، نیروی انسانی متخصص و توان داخلی بالا و از طرفی داشتن امنیت خاص باوجود قرار گرفتن در منطقه‌ای ناآرام می‌تواند قطار توسعه اقتصادی و صنعتی کشور را به‌خوبی حرکت دهد.

باوجود اقدامات مثبت و دستاوردهای قابل‌توجه، هنوز نقاط ضعیف بسیاری وجود دارد که باید برای رفع آنها و تحقق مطلوب اهداف مندرج در اسناد و قوانین مرتبط با این صنعت کوشید.
چشم‌انداز صنعت پتروشیمی در افق ۱۴۰۴، بند الف سیاست‌های کلی انرژی در سند چشم‌انداز، بند ۵ سیاست‌های کلی تولید ملی، حمایت از کار و سرمایه ایرانی، بندهای ۱۰، ۱۳ و ۱۵ سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی، مواد ۱۵۰ و ۱۵۶ قانون برنامه پنجم توسعه، ماده ۳ قانون وظایف و اختیارات وزارت نفت و ماده ۱۲ قانون رفع موانع تولید رقابت‌پذیر بر نقش و جایگاه این صنعت در افزایش ارزش زنجیره صنعت نفت و گاز، مقابله با ضربه‌پذیری درآمد حاصل از صادرات نفت و گاز، تولید و صادرات محصولات نهایی پتروشیمی تاکید دارند.
بررسی صنعت پتروشیمی کشور نشان می‌دهد معماری توسعه این صنعت از بدیهی‌ترین اصل توسعه صنعت پتروشیمی یعنی اصل توازن در طراحی برخوردار نیست.

جهت‌گیری ترکیب و حجم محصولات تولیدی و طرح‌های مصوب و توسعه‌ای این صنعت بیشتر به بالادست پتروشیمی و محصولات کم‌ارزش متان‌محور نظیر متانول، اوره و آمونیاک اشاره داشته که به‌منظور استفاده از این محصولات در داخل و تحقق اهداف نمایی اسناد بالادستی، ظرفیت‌سازی لازم اعمال نشده است. در این زمینه باید گفت مقایسه هر یک از محصولات پایه پتروشیمیایی در ایران و جهان، گویای نبود توازن در معماری صنعت پتروشیمی کشور است. به‌عنوان مثال در ایران متانول با سهم ۳۷ درصدی رتبه اول تولید را در اختیار دارد و سهم محصول ارزشمند و راهبردی همچون پروپیلن حدود ۲ درصد است.، این در حالی است که در دنیا سهم متانول و پروپیلن از سبد محصولات پایه پتروشیمیایی به ترتیب ۱۲ و ۱۶ درصد محصولات پایه پتروشیمیایی است. البته در برخی موارد نه‌تنها در انتخاب تبدیل محصولات بالادست به محصولات پایین‌دست بهینه عمل نشده، بلکه اشباع بودن بازار داخل و منطقه، حاکی از چشم‌انداز منفی توسعه این مجتمع‌هاست.

به‌عبارت دیگر توسعه کمی صنعت پتروشیمی کشور به‌جای اینکه مستلزم حداکثرسازی زنجیره ارزش افزوده باشد با محوریت افزایش ظرفیت تولید محصولات کم‌ارزش متان‌محور و اتان محور پایه‌گذاری شده است. متاسفانه این روند در سال‌های آتی تشدید خواهد شد. به‌عنوان مثال نیاز داخلی متانول سالانه ۲۴۰ هزار تن است، در حالی که ۵ میلیون ظرفیت تولید متانول در کشور وجود دارد و ایجاد ظرفیت تولید ۱۹ میلیون تن متانول نیز در دست اقدام است تا ظرفیت تولید متانول کشور به ۲۴ میلیون تن ارتقا یابد. تولید سایر محصولات پتروشیمی پایه مانند اوره و آمونیاک نیز به همین منوال صورت می‌گیرد. نمونه دیگر از نبود توازن در صنایع بالادستی می‌توان به ظرفیت اسمی تولید اتیلن اشاره کرد، به‌گونه‌ای که ظرفیت اسمی تولید پروپیلن کمتر از یک میلیون تن در سال است و زنجیره ارزش افزوده این محصول در ایران شکل نگرفته ‌است؛ حال آنکه با توسعه صنایع پایین‌دستی پروپیلن می‌توان انتظار ارزش‌آفرینی بالایی در این حوزه داشت.

بدون شک لازمه تولید کالاهای نهایی در صنعت پتروشیمی توسعه متوازن این صنعت است که از آن به‌عنوان تکمیل زنجیره ارزش افزوده در صنعت پتروشیمی یاد می‌شود. در همین رابطه مرکز مطالعات ارزش معتقد است توسعه صنایع تکمیلی در ادامه زنجیره ارزش صنعت پتروشیمی نیازمند ایجاد یک بازار واقعی است؛ از همین رو توسعه این بخش با تاخیر و بی‌توجهی همراه است. این امر موجب شده صنایع عمده پتروشیمی با مالکیت و مدیریت دولتی و شبه‌دولتی گسترش یابد و محصولات آن به‌سوی کشورهایی گسیل شود که آن را پس از تبدیل به مواد باارزش دوباره به ایران و سایر کشورها، ب قیمتی بسیار گزاف صادر می‌کنند.

چنانچه توانمندی‌های فعلی با عامل سرمایه، فناوری، بینش صحیح و عملکرد دقیق دولت در پایین‌دست صنعت پتروشیمی ترکیب شود، سود مالی و اشتغالزایی ناشی از توسعه صنایع تکمیلی به داخل ایران منتقل خواهد شد. لازمه این مهم، درک درست از تنظیم بازار و گرایش‌های بخش خصوصی است. این نکته نیز شایان توجه است که تامین مواد اولیه اصلی صنایعی همچون «های‌تک» باید به دقت بررسی شود تا بتوان این مواد را تا حد امکان در داخل کشور تولید کرد.
کلام پایانی اینکه مطمئن هستیم صنعت پتروشیمی و زنجیره ارزش آن یک اکوسیستم و نیازمند حضور فعال و موثر نهادهای مرتبط در راستای ارتقای عملکرد این صنعت است تا معماری آن کامل شود.


منبع: روزنامه صمت

معرفی انجمن تاریخچه :

دست اندرکاران نظام مهندسی و مشاوره در امر سرمایه گذاری های توسعه ای از سالها قبل ، خلاء وجود تشکلی را جهت سامان دادن به امور مشترک واحدهای خود احـــساس می نمودند . پیش...

تمامی حقوق این سایت متعلق به انجمن مسئولیت اجتماعی شرکت های ایران می باشد. © ٢۰١٧-٢۰١٩

Search