انجمن شرکت های مشاور سرمایه گذاری و نظارت طرح ها

حوزه انرژی و اقتصاد دولتی ایران

ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال
 

دکتر رضا پدیدار 

رئیس کمیسیون انرژی و محیط‌زیست اتاق تهران

آخرین بررسی‌ها و مطالعات میدانی صورت گرفته در کشور نشانگر آن است که نظام اقتصاد دولتی نمی‌تواند از روند تغییرات پاندمی کرونا مراقبت کرده و کشور را از بحران‌های اقتصادی رها سازد.

به‌خوبی می‌دانیم قدرت واقعی برای هر کشوری متکی به توانایی‌های اقتصادی است؛ به‌عبارت دیگر تصویری که یک کشور از قابلیت‌های اقتصادی خود در عرصه ملی و بین‌المللی به نمایش می‌گذارد، تعیین‌کننده حضور اقتصادی و سیاسی او نیز خواهد بود. چنین قدرتی را با کمک بازرگانی و تعاملات خارجی می‌توان به آسانی به نمایش گذاشت، چراکه صادرات نماد اقتصاد یک کشور به‌حساب می‌آید.

صادرات همچنین ابزار مناسبی برای توسعه اقتصادی در کشورهای در حال توسعه است، به همین دلیل به‌ویژه در ۶۰ سال اخیر و با تکیه بر پشتوانه بزرگ منابع نفتی و مواد هیدروکربونی، در ایران صادرات همواره به‌عنوان ابزاری مناسب برای توسعه اقتصادی مدنظر بوده و بیش از ۵۰ درصد منابع ارزی کشور از محل صادرات حوزه انرژی و صنایع وابسته کسب شده‌ است. باتوجه به بررسی‌های میدانی و مطالعاتی انجام شده، قبل از پاندمی کرونا و در سال ۲۰۱۹ میلادی سهم صادرات کالاهای نفتی و غیرنفتی ایران تنها ۰.۴ درصد صادرات جهانی کالا بود و در مجموع صادرکنندگان جهان در رده ۳۹ قرار داشت.

صادرات نفت خام و فرآورده‌های نفتی این جایگاه را برای کشور فراهم‌ ساخته بود. در همین دوره زمانی مالزی نیز صادراتی برابر ۱۸۵ میلیارد دلار داشت و در رتبه بیستم جهان قرار گرفته بود. در تقویم مقایسه‌ای این آمار نیز باید گفت ترکیه در سال مذکور ۱۴۰ میلیارد دلار صادرات داشته و در رتبه ۲۵ جهان قرار گرفته بود. مقایسه این دو کشور در تغییرات سیستمی از اقتصاد دولتی به اقتصاد خصوصی موجب شده روند رشد اقتصادی در سبد آماری کشورهای جهان جایگاهی مناسب و معقول داشته باشد.

باتوجه به تحولات سیاسی و تحمیلات وارد آمده به اقتصاد ملی ایران ناشی از تحریم‌های بین‌المللی و سایر تحمیلات داخلی (خودتحریمی‌ها، تغییرات پی درپی ضوابط و قوانین) موجب شده سیاست‌گذاری‌های پایه‌ای برای مقابله با ناهمواری‌های تحمیلی بین‌المللی نتواند در قالب‌های حرفه‌ای خود به مرحله اجرا درآمده و عارضه‌های کاهش ضریب رشد اقتصادی را کنترل کند.

ظرفیت‌های بالای حوزه انرژی در حفظ سطح نگهداشت و نیز تفکر دولتی حاکم بر کشور شرایطی را حاصل آورده تا از ظرفیت‌های بالقوه و بالفعل موجود در این حوزه بهره‌برداری نشود و کماکان ساختار اقتصادی را تحت تاثیر قرار دهد. از سوی دیگر باتوجه به رشد فزاینده تنوع سبد محصولات حوزه انرژی در جهان، این مهم به‌دلیل تفکر پایدار «اقتصاد دولتی» در ایران کماکان مغفول مانده ‌است. نبود دسترسی به فناوری‌های لازم برای توسعه، اتکا به روش‌های قدیمی در تولید و صادرات و از همه مهم‌تر، کاهش انگیزه تولید و بی‌توجهی به همسایگان موجب شده آینده تولید و صادرات منابع انرژی مورد تهدید جدی قرار گیرد.

در سال‌های گذشته به‌دلیل کاهش نرخ نفت، دولت انگیزه‌ای برای تنوع‌بخشی به سبد محصولات صادراتی حوزه انرژی نداشته و بروز و تداوم تحریم‌ها به این بی‌توجهی‌ها دامن زده است. مطالعات و بررسی‌های صورت گرفته در بخش‌های مختلف اقتصادی حاکی از آن است که سبد محصولات انرژی با دو نگاه عام و خاص می‌تواند زمینه‌های جذب و توسعه فرآیندی را ایجاد کند. برای مثال صادرات گاز ایران تنها با لوله انجام می‌شود اما دیگر کشورهای دارنده این منابع با بهره‌گیری از متدهای جدید مانند انتقال از طریق گاز فشرده به جذب بازارهای جدید می‌پردازند.

این امر در سایر محصولات عمده نفتی نیز صادق است که کماکان در انحصار دولت و بدون خلق نوآوری‌ انجام می‌شود، این در حالی است که بکارگیری ایده‌های نو در تولید و صادرات محصولات انرژی، کشور را از بن‌بست فعلی خارج خواهد کرد. حوزه انرژی در طول تاریخ نقش مهمی در اقتصاد نفتی ایران ایفا کرده، چون سرزمین ما گذشته از منابع فراوان، به‌دلیل واقع شدن در قلب حوزه استراتژیک انرژی خاورمیانه، از موقعیتی استثنایی برخوردار است. این موقعیت فرصت‌ها و تهدیدهایی را نیز چه از لحاظ اقتصادی و چه از لحاظ سیاسی متوجه کشور می‌کند. شناسایی فرصت‌ها و هوشیاری در برابر تهدید‌ها می‌تواند پل ترقی اقتصادی و اجتماعی برای ایران بسازد. در این بین افزایش سهم ایران در تولید، تجارت و ترانزیت محموله‌های انرژی موجب خواهد شد اقتصاد جهان به‌ویژه اقتصاد کشورهای منطقه بیش از پیش به اقتصاد ایران وابسته شود.

علاوه بر این چنین رویدادی می‌تواند بر امنیت ملی ایران بیفزاید و زمینه را برای حرکت به‌سوی توسعه روزافزون فراهم سازد. بخش اطلاعات انرژی امریکا ادعا کرده ایران بالغ بر ۳۰ میلیون بشکه نفت و میعانات تولید شده در نفتکش‌های خود ذخیره کرده که تصور می‌شود نیمی از آن را میعانات گازی تشکیل می‌دهد. بسیاری از محافل سیاسی و نفتی جهان این روزها مشغول گمانه‌زنی درباره میزان افزایش تولید نفت ایران هستند؛ تا جایی که سرعت فروش تولیدات بخش انرژی ایران برای بسیاری از تصمیم‌گیران عرصه جهانی به موضوع روز تبدیل شده است.

در تحلیل‌های متفاوت می‌خوانیم که سرعت افزایش فروش نفت و میعانات گازی ایران به عوامل مختلفی بستگی دارد. ایران نیز اعلام کرده که مقاصد صادراتی خود را در وهله نخست با تمرکز بر بازارهای آسیایی هدف‌گذاری می‌کند. همه این اخبار برای سایر تولید‌کنندگان عمده نفت که به‌دنبال افزایش سهم خود در بازار هستند و حتی آن را باوجود افت قیمت‌ها به جان خریده‌اند، خبر‌هایی نگران‌کننده است. در کلام پایانی اینکه بسیاری از کشورهای عربی تولید‌کننده نفت مانند عربستان خود را در چنین موقعیت ضعیفی یافته‌اند و ایران را در موقعیت تبدیل شدن به یک ابرقدرت بزرگ سیاسی، اقتصادی در سطح منطقه و حتی جهان می‌بینند. حال اینکه ایران تا چه اندازه از این فرصت به‌درستی استفاده خواهد کرد، به تک‌تک تصمیم‌گیری‌های دولتمردان ایران بستگی دارد. تا آنجا که هیچ عامل بیرونی بیشتر از تصمیم‌گیری‌های داخلی نمی‌تواند در این عرصه موثر باشد.

منبع: روزنامه صمت

معرفی انجمن تاریخچه :

دست اندرکاران نظام مهندسی و مشاوره در امر سرمایه گذاری های توسعه ای از سالها قبل ، خلاء وجود تشکلی را جهت سامان دادن به امور مشترک واحدهای خود احـــساس می نمودند . پیش...

تمامی حقوق این سایت متعلق به انجمن مسئولیت اجتماعی شرکت های ایران می باشد. © ٢۰١٧-٢۰١٩

Search